Gorgoda

İslâm dinine göre, Ramazan ayı içinde verilmesi gereken miktarı belirli sadaka. Sadaka-i fıtr olarak da bilinen fitreyi Hz. Muhammed Hicret’in ikinci yılı olan 624′te oruç ile birlikte zorunlu kılmıştır. Oruç sadakası olarak tanımlanan fitre, mal üzerine verilen zekâttan farklıdır ve kişi başına yüklenmiştir. Ramazan Bayramı günü bir günlük yiyecekten fazlasına sahip olan aile, fazla olan [...]

Cuma ve bayram namazlarında minberde okunan dua, verilen dini ve ahlâki öğüt. Hutbe, cuma namazında namazdan önce, bayram namazında ise namazdan sonra okunur. Hutbeye Allah’a hamd ile başlanır, bunu Kelime-i Şehadet ve Peygamber’e salâvat izler. Hutbe genellikle kısadır. Halifelik kaldırılıncaya kadar hutbede halifenin adı ve ülke hükümdarının adı söylenirdi.

Hindu halklarının son iki bin yıldan bu yana inanç ve görenek sistemi. Hindistan nüfusunun %80′i olan 600 milyon kişinin inandığı Hinduizm, bu ülkedeki en yaygın dindir. Hindistan’dan başka Nepal’de ve Endonezya’nın bir bölümünde de izlenmesi nedeniyle Hinduizm, Asya’nın en büyük dini niteliğindedir. Tarihte İndus Irmağı çevresinde gelişen uygarlığın, Hinduizm’e çok benzeyen bir din geliştirdiği bilinmektedir. [...]

Hz. Muhammed’in ahlâka ve güzel davranışlara ilişkin genel kural değerindeki söz ve davranışlarını aktaran bilgiler ve bu bilgileri sınıflandırarak inceleyen bilim dalı. Hadis bilginlerine göre, hadisin iki türü bulunur; bunlardan ilki Hz. Muhammed’in aktardığı Tanrı’ya ait sözlerdir. Bunlara Hadis-i Kudsi adı verilir. İkinci çeşit ise Hz. Muhammed’in kendi sözleridir; bunlara da Hadis-i Şerif denir.

Allah’ın varlığı ve nitelikleriyle ilgili konuları ele alan felsefenin bir kolu. Dinsel inancın konusunu oluşturan gizemlerin özünü kavramaya yönelik bir araştırma dalı anlamında ilâhiyat, kökeni ve yapısı bakımından Hristiyanlığa özgüdür. İlâhiyat kavramının kökleri Eski Yunan’a uzanır. Plâton ve Aristoteles ilâhiyatı mitolojide bilgisiyle özleştirirler. Dinler gibi ilâhiyat da gündelik yaşamdan ayrı, yalnızca dinle sınırlı bir çerçeve [...]

Kalkmak, dikilmek, ayaklanmak, doğrulmak ve dirilmek anlamlarına gelen kıyamet, İslâm inancında, evrenin düzeninin bozulması, her şeyin altüst olarak yok olmasıyla birlikte, ölen tüm insanların yeniden dirilerek ayağa kalkması olayını dile getirir. Bu olay Kur’an’da çok çeşitli isimlerle anılır. Bunların başlıcaları: Yevmü’l-Kıyame (Kalkış, Diriliş Günü), Yevmü’l-Ahir (Son Gün), Yevmü’d-Din (Ceza Günü)’dir. Bu adlar Kıyamet’in oluş biçimi [...]

Hz. Musa’ya bildirilen Tanrı buyruklarını kapsayan, İbranilerin din kitabı. On yedinci yüzyıldan beri Tevrat üzerinde yapılan incelemeler, bu kitaplarda Musa devrine ait bazı eski parçalar bulunmakla birlikte, tümünün Musa’dan sonra düzenlenmiş, çeşitli kalemlerden çıkmış olduğunu ortaya koymuştur.

İslâm inanışına göre Tanrı’nın birliğini, bütün yetkin nitelikleri kendisinde topladığını, eşi ve benzeri bulunmadığını bilmek. Tevhid sözcüğü Kur’an’da geçmemekle birlikte ayetlerin büyük bir bölümü, çeşitli yönleriyle bu inancı dile getirir. Zamanla divan edebiyatında bu inancı konu edinen şiirler yazılmış ve bu şiir türü de aynı adla anılmaya başlanmıştır. Divan edebiyatında konusu Tanrı’nın birliğini ve ululuğunu [...]

Aynı dinin içinde, tasavvufa dayanan ve bazı ilkelerle birbirinden ayrılan, Tanrı’ya ulaşma arzusuyla tutulan yollardan her biri. Arapça’da yol anlamına gelir. 9 ve 10. yüzyıllarda tek tek her kişinin izlediği yolu adlandırmakta kullanılan tarikat sözcüğü, 12. yüzyıla gelindiğinde bir şeyhin önderliğinde belirli kurallara göre yaşamını düzenleyen müritler topluluğu anlamını almıştır. Tarikatlar ibadeti, tekke, zaviye, dergâh [...]

İçinde Tanrı’ya kulluk edilen, tapınılan yapı, mabet, ibadethane. İslâm dinindeki tapınma yerleri mescit ve camidir. Hristiyanlıktaki tapınma yerlerinin büyük bir bölümü kilise olarak adlandırılır. Yahudilikteki tapınma yeri için çoğunlukla tapınak anlamındaki sinagog kullanılır.